Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ tử vong vì bệnh ung thư cao hàng đầu châu Á. Đáng lưu ý khi tỉ lệ di căn dẫn đến tử vong ở những người phát hiện bệnh ở giai đoạn cuối lên đến 80 - 90%. Hãy cùng tìm hiểu những dấu hiệu sớm của ung thư, từ đó chủ động phòng ngừa hoặc điều trị bệnh sớm, bài viết được hỗ trợ chuyên môn của bác sĩ Lê Hồng Thịnh - Chuyên khoa 1 Bệnh viện Ung Bướu TPHCM
Nội dung bài viết
Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ tử vong vì bệnh ung thư cao hàng đầu châu Á. Đáng lưu ý khi tỉ lệ di căn dẫn đến tử vong ở những người phát hiện bệnh ở giai đoạn cuối lên đến 80 - 90%. Hãy cùng tìm hiểu những dấu hiệu sớm của ung thư, từ đó chủ động phòng ngừa hoặc điều trị bệnh sớm, bài viết được hỗ trợ chuyên môn của bác sĩ Lê Hồng Thịnh - Chuyên khoa 1 Bệnh viện Ung Bướu TPHCM
Ung thư là gì ?
Ở người khỏe mạnh, các tế bào phát triển và phân chia để hình thành các tế bào mới. Khi các tế bào lão hóa hoặc hư hỏng, chúng sẽ chết đi và biến mất. Tuy nhiên có những tế bào bất thường vẫn tồn tại không cần thiết và phân chia, tăng nhanh không kiểm soát và lan vào các mô xung quanh, tạo thành khối u. Có 2 loại khối u:
Khối u lành tính: không ảnh hưởng hoặc di căn đến các cơ quan khác. Hầu hết khối u lành tính không đáng lo nhưng có một số khối u xuất hiện gần mạch máu hoặc dây thần kinh có thể gây nguy hiểm. Một số khối u lành tính thường thấy như u xơ tử cung, u tuyến, u xương sụn,...
Khối u ác tính: có khả năng di căn lên các cơ quan khác và phát triển nhanh hơn so với khối u lành tính. Đây chính là khối u được gọi là ung thư. Một số khối u ác tính phổ biến như ung thư phổi, ung thư gan, ung thư cổ tử cung,...
Nguyên nhân nào gây ra ung thư ?
1. Thói quen sinh hoạt không lành mạnh
Thói quen sinh hoạt không lành mạnh là nguyên nhân hàng đầu làm phát triển các tế bào bệnh ung thư trong cơ thể.
- Hút thuốc lá: Là nguyên nhân gây ra 80% các trường hợp tử vong do ung thư phổi. Hút thuốc lá còn gây ra các bệnh ung thư như ung thư thanh quản, ung thư thực quản, ung thư bàng quang,...
- Không bảo vệ da: Tia UV từ ánh nắng mặt trời là nguyên nhân phổ biến gây ra bệnh ung thư da.
Chế độ ăn uống: Thói quen ăn uống không lành mạnh là nguyên nhân lớn góp phần làm phát triển bệnh ung thư. Một số loại thực phẩm cần tránh như thức ăn nhanh (gà rán, khoai tây chiên,...), nước ngọt có ga, thức ăn đóng hộp, thức ăn chứa nhiều đường tinh chế (bánh ngọt,...), thức ăn cháy khét, ngũ cốc bị hư mốc...
- Thức uống có cồn: Các loại thức uống có cồn như bia, rượu có khả năng phá hủy tế bào, ảnh hưởng đến các hormon, làm giảm khả năng hấp thu folate trong cơ thể,... dẫn đến các bệnh ung thư như ung thư gan, ung thư vú, ung thư tuyến tụy,...
2. Ảnh hưởng hóa chất trong môi trường
Arsenic: Là nguyên tố tự nhiên có độc tính cao, có thể nhiễm vào trong đất, nước, không khí. Nhiều ngành công nghiệp sử dụng arsenic và các hợp chất chứa nó trong việc bảo quản các sản phẩm như gỗ, thủy tinh,... Vì vậy, những người làm trong môi trường liên quan đến arsenic có nguy cơ cao mắc bệnh ung thư.
Formaldehyd: Được dùng trong sản xuất nguyên vật liệu xây dựng, gỗ ép, keo, chất khử trùng công nghiệp,... là một trong những chất có khả năng gây ung thư. Nhiều nghiên cứu cho thấy loại hóa chất này gây bệnh ung thư vòm họng trực tiếp lên người.
Nicotine: Là thành phần phổ biến trong khói thuốc lá và nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là nguyên nhân đẩy nhanh sự phát triển của tế bào ung thư trong ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại tràng,...
BPA (Bisphenol A): Loại hóa chất công nghiệp thường được dùng trong sản xuất các sản phẩm nhựa như bình nước, hộp đựng đồ ăn,... Đây là loại hóa chất gây ra rối loạn nội tiết tố làm ảnh hưởng đến estrogen và các hormone trong cơ thể dẫn đến bệnh ung thư vú.
Khí thải diesel: Diesel là loại nhiên liệu có nguồn gốc từ dầu thô được sử dụng nhiều trong các phương tiện vận tải như xe buýt, xe tải, xe lửa, tàu thủy,... Khí thải từ các loại phương tiện này thường chứa carbon dioxide, nitơ dioxide và các chất độc hại ảnh hưởng đến hệ hô hấp của con người gây ra ung thư phổi.
3. Ung thư do mắc phải các loại virus và vi khuẩn gây bệnh
Virus có thể là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra bệnh ung thư. Một số loại virus gây tác động trực tiếp đến DNA để gây bệnh. Ngoài ra, một số loại virus như HBV, HCV gây ra viêm gan nếu để lâu dài sẽ dẫn đến ung thư gan.
Các loại virus có thể gây ung thư:
HBV, HCV: Là virus gây bệnh viêm gan, nhiễm trùng gan và ung thư gan. Các loại virus này dễ lây truyền qua việc sử dụng chung kim tiêm, quan hệ tình dục không an toàn và tiếp xúc với máu của người nhiễm.
HPV: Là nhóm virus gây ra bệnh ung thư cổ tử cung được lây nhiễm qua đường tình dục.
Herpesvirus: Là virus gây ra KSHV (một loại ung thư mạch máu ác tính) lây qua đường quan hệ tình dục, máu và nước bọt.
4. Gen di truyền
Gen là một đoạn của phân tử axit nucleic (ADN hoặc ARN) quy định các thuộc tính di truyền. Các thể hệ trước trong gia đình có thể vì nhiều nguyên nhân khác nhau làm đột biến gen di truyền gây ra bệnh ung thư thế hệ sau. Các dấu hiệu ung thư sẽ xuất hiện khá sớm ở người mắc bệnh do di truyền.
